آیا تعمیر کاتالیزور ممکن است؟ بررسی کامل روش‌های احیا و خرابی

کاتالیزور یکی از قطعات حیاتی خودرو است که وظیفه دارد گازهای سمی خروجی موتور را به آلاینده‌های کم‌ضرر تبدیل کند. اما این قطعه به مرور زمان دچار مشکل می‌شود و بسیاری از رانندگان می‌پرسند:

واقعاً کاتالیزور را می‌شود تعمیر کرد یا باید آن را عوض کرد؟

پاسخ کوتاه این است: در بعضی مواقع امکان احیا وجود دارد، اما تعمیر واقعی همیشه ممکن نیست.

کاتالیزور چگونه آسیب می‌بیند؟

کاتالیزور ساختاری شبیه لانه‌زنبوری دارد و وقتی مواد مضر از آن عبور می‌کنند، با برخورد به فلزات گران‌بهایی مثل پلاتینیوم و پالادیوم، واکنش شیمیایی اتفاق می‌افتد.
این ساختار در اثر عوامل زیر دچار مشکل می‌شود:

• انباشته شدن دوده، گوگرد یا رسوبات سوخت
• ورود روغن به سیستم اگزوز
• ضربه‌خوردگی بدنه
• کیفیت پایین بنزین
• کارکرد بالای خودرو

وقتی کاتالیزور کارایی خود را از دست می‌دهد، معمولاً چراغ چک روشن می‌شود و خودرو به سختی شتاب می‌گیرد.

تعمیر یا احیای کاتالیزور؟ تفاوت چیست؟

در بازار دو اصطلاح زیاد شنیده می‌شود:

۱. تعمیر کاتالیزور

در واقعیت، تعمیر کاتالیزور تقریباً ممکن نیست.
اگر شبکه داخلی ترک خورده، ریخته یا ذوب شده باشد، هیچ ماده یا دستگاهی نمی‌تواند آن را به حالت کارخانه برگرداند. و باید از درون داخل ان عوض شود.

در این شرایط باید کاتالیزور تعویض شود.

۲. احیای کاتالیزور

اگر مشکل فقط گرفتگی باشد، می‌توان آن را احیا کرد.
در فرآیند احیا:

• رسوبات شیمیایی پاک می‌شود
• دوده و گرفتگی‌ها خارج می‌شود
• فشار خروجی اگزوز به حالت طبیعی برمی‌گردد
• آلایندگی کاهش پیدا می‌کند

این روش هزینه بسیار کمتری نسبت به تعویض دارد و در بسیاری از موارد عملکرد کاتالیزور را تا حد زیادی برمی‌گرداند.

چه زمانی احیا جواب نمی‌دهد؟

اگر یکی از موارد زیر وجود داشته باشد، احیا فایده‌ای ندارد:

• ذوب شدن شبکه داخلی
• له‌شدگی یا شکستن بدنه
• آلودگی شدید ناشی از روغن‌سوزی
• ناکارآمدی به دلیل عمر بالای ۱۵۰٫۰۰۰ کیلومتر

در این وضعیت بهترین گزینه تعویض کاتالیزور است.

روش‌های تشخیص قابل تعمیر بودن کاتالیزور

مکانیک‌ها معمولاً چند تست انجام می‌دهند:

1. بررسی خطای سنسور اکسیژن با دیاگ
2. تست فشار پشت اگزوز (Back Pressure Test)
3. بازدید ظاهری از شبکه داخلی
4. اندازه‌گیری آلایندگی

اگر گرفتگی تشخیص داده شود، احیا انجام می‌شود؛ ولی اگر ساختار داخلی آسیب دیده باشد، تعویض تنها راه است.

• بله، کاتالیزور در صورت گرفتگی قابل احیا است.
• اما اگر آسیب داخلی یا شکستگی داشته باشد، قابل تعمیر نیست و باید تعویض شود.
• حذف کاتالیزور توصیه نمی‌شود زیرا باعث افزایش مصرف سوخت، افت کارایی موتور و رد شدن در معاینه فنی می‌شود.